European Guidance and Counselling Research Forum

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ για
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ και
ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ:
ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΛΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ - ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΛΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ

1.Εισαγωγή

Είναι γεγονός πως τα άτομα με ειδικές ανάγκες δηλαδή όσοι συνάνθρωποί μας έχουν σημαντική δυσκολία μάθησης και προσαρμογής εξαιτίας σωματικών, διανοητικών, ψυχολογικών, συναισθηματικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων¹ και τα άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (ως τέτοια θεωρούνται: οι παλιννοστούντες, οι μετανάστες, οι πολιτισμικώς διαφορετικοί και άλλες ειδικές κοινωνικές ομάδες ² ) συναντούν εμπόδια στην εκπαιδευτική και επαγγελματική τους πορεία τόσο από τις ελλείψεις ή την ανεπάρκεια θεσμών και υπηρεσιών για αντιμετώπιση των ειδικών αναγκών τους, όσο και από τις στάσεις του κοινωνικού συνόλου απέναντί τους. Λόγω αυτών των εμποδίων, πολύ συχνά, βρίσκονται έξω από την αγορά εργασίας ή απασχολούνται σε εργασία χωρίς ενδιαφέρον. Γι' αυτό απαιτείται η παροχή ειδικών υπηρεσιών συμβουλευτικής στήριξης μέσω του εκπαιδευτικού θεσμού του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΣΕΠ) για τα άτομα αυτά.

1.1. Δράσεις στο πλαίσιο του Α' ΕΠΕΑΕΚ ³ / Β' ΚΠΣ ⁴

Στο πλαίσιο του Α' ΕΠΕΑΕΚ - Β' ΚΠΣ /Ενέργεια 1.1.ε: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ⁵ υλοποιήθηκε το Έργο⁶ «Μελέτη, Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Προγραμμάτων Σ.Ε.Π. σε επίπεδο Σχολικής Μονάδας και Κέντρου Σ.Ε.Π. για 'Aτομα με Ειδικές Ανάγκες και Κοινωνικώς Αποκλεισμένα».

Από τις πρώτες δράσεις του έργου αυτού ήταν η δημιουργία (το Μάρτιο του 1999) στον Τομέα Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού [ΣΕΠ] του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου [ΠΙ] του Γραφείου ΣΕΠ για άτομα με ειδικές ανάγκες και 'Aτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό. Το Γραφείο παρέχει στήριξη στα στελέχη ΣΕΠ και πληροφόρηση, σε κάθε ενδιαφερόμενο, γύρω από θέματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και αποκατάστασης ατόμων ειδικών ομάδων (ανάπηροι και άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό).

Σήμερα το Γραφείο είναι πλήρως εξοπλισμένο, σε δικό του χώρο στο ΚΕΣΥΠ στον Τομέα ΣΕΠ του ΠΙ. Ειδικότερα υπάρχει η αναγκαία υποδομή (προσβασιμότητα και για άτομα με κινητικά προβλήματα) ώστε το Γραφείο να μπορεί να δέχεται επισκέψεις από τα στελέχη ΣΕΠ (των Κέντρων Συμβουλευτικής - Προσανατολισμού [ΚΕΣΥΠ], των Γραφείων Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού [ΓΡΑΣΕΠ], τους καθηγητές που εφαρμόζουν τον ΣΕΠ στην τάξη) αλλά και από κάθε άλλον ενδιαφερόμενο (ανάπηροι, φορείς αναπήρων και σύλλογοι γονέων, εκπαιδευτικοί, σχολικοί σύμβουλοι κ.ά.).

1.2. Ενημερωτικές δράσεις

Μέσα στο 1999 άρχισε η διεξαγωγή ημερίδων ενημέρωσης των εκπαιδευτικών για τις σύγχρονες αντιλήψεις ως προς την επαγγελματική προετοιμασία των νέων που ανήκουν στις ομάδες αναπήρων και κοινωνικώς αποκλεισμένων. Μια σειρά από τις ημερίδες αυτές αφορούσε στους δασκάλους, τόσο της Ειδικής, όσο και της Γενικής Αγωγής οι οποίοι μετεκπαιδεύονται στα Πανεπιστημιακά Τμήματα [Διδασκαλεία Δασκάλων και Νηπιαγωγών] που έχουν αναλάβει το έργο αυτό (υλοποιήθηκαν ημερίδες στα Διδασκαλεία: Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Ρεθύμνου). Επίσης υλοποιήθηκαν ανάλογες ημερίδες και για τους Υπεύθυνους ΣΕΠ που παρακολουθούσαν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη το Ειδικό, μεταπτυχιακού επιπέδου, Πρόγραμμα Κατάρτισης στη Συμβουλευτική και τον Επαγγελματικό Προσανα-τολισμό αλλά και για τους Σχολικούς Συμβούλους Ειδικής Αγωγής.

Παράλληλα διοργανώθηκε επίσκεψη συνεργασίας στην Κύπρο, με την Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής [ΥΣΕΑ], του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, με σκοπό την ενημέρωση των Συμβούλων Επαγγελματικού Προσανατολισμού της Κύπρου, εκπαιδευτικών και φορέων της Ειδικής Αγωγής και στόχους: την ανάπτυξη επαφών και συνεργασιών με αρμόδιους φορείς, την καταγραφή των κυπριακών εμπειριών στο χειρι-σμό των θεμάτων που έχουν σχέση με τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τα κοινωνικώς αποκλεισμένα άτομα.

1.3. Έρευνες - βοηθήματα - ψυχομετρικά εργαλεία

Στο πλαίσιο του ίδιου Έργου διεξήχθησαν 21 έρευνες και εκπονήθηκαν 6 βοηθήματα και 3 ψυχομετρικά εργαλεία για θέματα ΣΕΠ και επαγγελματικής συμβουλευτικής - προσανατολισμού των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό:

• Η επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες: 'Aτομα με προβλήματα όρασης, 'Aτομα με προβλήματα ακοής, 'Aτομα με προβλήματα κινητικές αναπηρίες, 'Aτομα που πάσχουν από μεσογειακή αναιμία, 'Aτομα με δυσκολίες μάθησης, 'Aτομα με διαταραχή της ελλειμματικής προσοχής με υπερκινητικότητα και συνοδές μαθησιακές δυσκολίες, 'Aτομα με δυσλεξία, Αυτιστικοί και μαθητές με σύνδρομο Asperger

• Πρακτικές εφαρμογής του επαγγελματικού προσανατολισμού (σχολικού και εξωσχολικού) των ΑμΕΑ στην Ελβετία.

• Πρακτικές εφαρμογής του επαγγελματικού προσανατολισμού (σχολικού και εξωσχολικού) των ΑμΕΑ στην Γαλλία. Αναφορά και στην ελληνική πραγματικότητα.

• Το Θεσμικό Πλαίσιο για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Ένταξη των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες και των Ατόμων που Κινδυνεύουν από Κοινωνικό Αποκλεισμό

• Η Επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό: Παλιννοστούντες Έλληνες από τις Δυτικοευρωπαϊκές και υπερπόντιες χώρες, Παλιννοστούντες Έλληνες από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (πολιτικοί πρόσφυγες), Παλιννοστούντες Έλληνες Πόντιοι από την πρώην Σοβιετική Ένωση, Έλληνες Ομογενείς Βορειοηπειρώτες και αλλογενείς Αλβανοί, Αλλοδαποί μετανάστες, Πρώην Εξαρτημένοι από τοξικές ουσίες, Μουσουλμανική μειονότητα, Αποφυλακισμένοι, Τσιγγάνοι.

• Οι νέες τεχνολογίες και η επαγγελματική συμβουλευτική των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό.

• Η επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των μαθητών με ειδικές ανάγκες (βοήθημα).

• Επαγγελματική συμβουλευτική των ατόμων με ειδικές ανάγκες (βοήθημα).

• Η επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των μαθητών που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (βοήθημα).

• Επαγγελματική συμβουλευτική των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (βοήθημα).

• Οδηγός του εργοδότη για τα άτομα με ειδικές ανάγκες (βοήθημα).

• Οδηγός του εργοδότη για τα άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (βοήθημα).

• Προσαρμογή του ερωτηματολογίου και ικανοτήτων του Holland για εφήβους με προβλήματα όρασης.

• Προσαρμογή του μη γλωσσικού ερωτηματολογίου ενδιαφερόντων Becker, ειδικό για εφήβους με νοητική καθυστέρηση.

• Κατασκευή - προσαρμογή ψυχοτεχνικού υλικού για χρήση στα πλαίσια της εφαρμογής ΣΕΠ σε παιδιά και εφήβους, που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό: Μουσουλμανικές μειονότητες, Τσιγγάνοι, παλιννοστούντες, μετανάστες, πρόσφυγες, φυλακισμένοι - αποφυλακισμένοι και ανήλικοι παραβάτες

Τα προϊόντα όλων των ως άνω δράσεων (έρευνες, μελέτες, βοηθήματα) βρίσκονται ήδη δημοσιευμένα στην ιστοσελίδα του Τομέα ΣΕΠ:http://sep.pi-schools.gr και πρόκειται να εκδοθούν, για τα στελέχη ΣΕΠ, από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων.

Υλοποιήθηκε συνεργασία του Γραφείου για ΑμΕΑ και ΚΑπΑ με το ΤΕΙ Πειραιά και το Πανεπιστήμιο Πάτρας, ερευνητικό πρόγραμμα: με τίτλο: 'Μελέτη, σχεδιασμός και ανάπτυξη δομών σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού και κατάρτισης - εκπαίδευσης ατόμων με ειδικές ανάγκες με εφαρμογή τηλεματικής και πολυμέσων'. Όλο το υλικό βρίσκεται δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα: http://www.rc.teipir.gr/sepsite

2. Δράσεις στο πλαίσιο του Β' ΕΠΕΑΕΚ / Γ' ΚΠΣ

Στο πλαίσιο του Γ' ΚΠΣ - Β' ΕΠΕΑΕΚ⁷ προβλέπονται και θα υλοποιηθούν μέχρι τη λήξη του (2006):

• Η ανάπτυξη βάσης δεδομένων για υποστηρικτικές υπηρεσίες ΑμΕΑ και κοινωνικώς αποκλεισμένων:

Η βάση αυτή είναι έτοιμη (ως υλικό συστήματος ΗΥ) και βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Τομέα ΣΕΠ:http://sep.pi-schools.gr. Ήδη έχει ολοκληρωθεί ο έλεγχος των αρχικών καταγραφών που έγιναν από το προαναφερθέν έργο⁸ του Β' ΚΠΣ και η βάση έχει «γεμίσει» κατά τα 2/3. Υπολογίζουμε ότι μέχρι το τέλος του Νοεμβρίου 2003 θα είναι πλήρης και στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου.

• Θα εκπονηθούν 76 προγράμματα ΣΕΠ ατόμων ειδικών ομάδων (ΑμΕΑ και άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό), τα οποία θα βασιστούν στο υλικό που έχει παραχθεί από το Β' ΚΠΣ, από κάθε ΚΕΣΥΠ σε συνεργασία με τα ΓΡΑΣΕΠ της περιοχής τους.
• Προβλέπεται ανάπτυξη πακέτων εξ' αποστάσεως επιμόρφωσης για τα στελέχη ΣΕΠ σε θέματα ΑμΕΑ ώστε να εξασφαλίζεται έμμεσα η κατάρτιση των εκπαιδευτικών που θα στελεχώσουν τις νέες δομές.
• Προβλέπεται η μεταγραφή του εκπαιδευτικού και πληροφοριακού υλικού ΣΕΠ για το γυμνάσιο και το ενιαίο λύκειο σε μορφή Braille για μαθητές με προβλήματα όρασης.

3.Προτάσεις

Συνεχίζοντας την προσπάθεια στήριξης των στελεχών ΣΕΠ και βοήθειας των μαθητών με ειδικές ανάγκες, στο πλαίσιο του Γ' ΚΠΣ, είναι αναγκαίο να ενισχυθούν οι Σύμβουλοι ΣΕΠ σε τεχνικές - διαδικασίες συμβουλευτικής για ανάπηρους και άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις όλο και μεγαλύτερες ανάγκες συμβουλευτικής ειδικών ομάδων.

Για το λόγο αυτό θεωρούμε ότι χρειάζεται:

• Η ενίσχυση του ρόλου των Νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής [ΝΤΠ] και η εκμετάλλευσή τους σε διαδικασίες συμβουλευτικής και πληροφόρησης ατόμων ειδικών ομάδων.
• Η διασύνδεση και επικοινωνία των εμπλεκόμενων φορέων με τα θέματα εκπαίδευσης και επαγγελματικού προσανατολισμού ατόμων ειδικών ομάδων και η καταγραφή της εμπειρίας από αντίστοιχους φορείς της ΕΕ και διεθνώς.
• Η δημιουργία και παραγωγή ειδικών βοηθημάτων (βιβλία, CD-ROMs κ.ά.) για την υποστήριξη διαδικασιών επαγγελματικής συμβουλευτικής για ανάπηρους και άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό. Η μελέτη της απαραίτητης υλικοτεχνικής υποδομής για την πραγματοποίηση διαδικασιών τηλεσυμβουλευτικής από τα ΚΕΣΥΠ/ ΓΡΑΣΕΠ και άλλους ανάλογους χώρους.

Με βάση τα παραπάνω τα αναμενόμενα αποτελέσματα είναι:

• Η επάρκεια των στελεχών του ΣΕΠ ως προς τις διαδικασίες συμβουλευτικής για άτομα ειδικών ομάδων.
• Η κατάρτιση - επιμόρφωση των στελεχών ΣΕΠ σε βασικές αρχές Ειδικής Αγωγής, σε θέματα αναπηρίας και σε θέματα κοινωνικής ένταξης ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό.
• Η δυνατότητα παροχής εξ αποστάσεως συμβουλευτικής στήριξης (με τη χρήση του δικτύου των ΚΕΣΥΠ - ΓΡΑΣΕΠ και εφαρμογές ΝΤΠ) ειδικά σε άτομα με ειδικές ανάγκες που είναι δύσκολο να έχουν πρόσβαση στα ΚΕΣΥΠ (πχ άτομα με κινητικά προβλήματα).

---

1. Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται όσοι: έχουν νοητική ανεπάρκεια ή ανωριμότητα, έχουν ιδιαίτερα προβλήματα όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες) ή ακοής (κωφοί, βαρήκοοι), έχουν σοβαρά νευρολογικά ή ορθοπεδικά ελαττώματα ή προβλήματα υγείας, έχουν προβλήματα λόγου και ομιλίας, έχουν ειδικές δυσκολίες στη μάθηση (όπως δυσλεξία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία), έχουν σύνθετες γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες και όσοι παρουσιάζουν αυτισμό και άλλες διαταραχές ανά-πτυξης. Στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες περιλαμβάνονται επίσης πρόσωπα νηπιακής, παιδικής και εφηβικής ηλικίας που δεν ανήκουν σε καμία από τις προηγούμενες περιπτώσεις, αλλά έχουν ανάγκη από ειδική εκπαιδευτική προσέγγιση και φροντίδα για ορισμένη περίοδο ή για ολόκληρη την περίοδο της σχολικής ζωής τους. [Ν. 2817/2000, 'Aρθρο 1, παρ. 2 και παρ. 3].
2. Στις παραπάνω κοινωνικές ομάδες αντιστοιχεί ένα πλήθος υποομάδων με διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετικές ανάγκες όπως είναι: οι Έλληνες που επιστρέφουν στην Ελλάδα μετά από εργασία στο εξωτερικό, πολιτικοί πρόσφυγες από άλλες χώρες, ομογενείς από την Αλβανία ή τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αλλοδαποί από άλλες χώρες που αναζητούν καλύτερες συνθήκες ζωής και εργασίας, θρησκευτικές μειονότητες (όπως οι Έλληνες Μουσουλμάνοι), τσιγγάνοι, πρώην εξαρτημένοι, φυλακισμένοι, αποφυλακισμένοι και ανήλικοι παραβάτες.
3. ΕΠΕΑΕΚ = ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ
4. ΚΠΣ = ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ
5. Υπεύθυνος της Ενέργειας: Στέφανος Τζέπογλου, Πρόεδρος του Τομέα ΣΕΠ του ΠΙ
6. Υπεύθυνη του Έργου ήταν η Επίκουρη Καθηγήτρια του Τομέα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθη-νών κ. Δέσποινα Σιδηροπούλου - Δημακάκου
7. ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ 2.4.1.α: «ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ» [υπεύθυνος: Στέφανος Τζέπογλου], Έργα: ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΗ ΝΕΩΝ ΚΕΣΥΠ & ΓΡΑΣΕΠ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗ ΧΩΡΑ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΚΕΣΥΠ ΚΑΙ ΓΡΑΣΕΠ [υπεύθυνος: Γ. Παληός] και ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΕΣΥΠ ΠΙ [υπεύθυνος: Σ. Κρασσάς]
8. «Μελέτη, Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Προγραμμάτων Σ.Ε.Π. σε επίπεδο Σχολικής Μονάδας και Κέντρου Σ.Ε.Π. για 'Aτομα με Ειδικές Ανάγκες και Κοινωνικώς Αποκλεισμένα»

---