European Guidance and Counselling Research Forum

Στέλιος Κ. Κρασσάς¹

Επαγγελματικός Προσανατολισμός ΑμεΑ: Δράσεις και Υποστήριξη ²
(στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος)

1.Εισαγωγή

Είναι γεγονός πως τα άτομα με αναπηρία δηλαδή όσοι συνάνθρωποί μας έχουν σημαντική δυσκολία μάθησης και προσαρμογής εξαιτίας σωματικών, διανοητικών, ψυχολογικών, συναισθηματικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων³ συναντούν εμπόδια στην εκπαιδευτική και επαγγελματική τους πορεία τόσο από τις ελλείψεις ή την ανεπάρκεια θεσμών και υπηρεσιών για αντιμετώπιση των ειδικών αναγκών τους, όσο και από τις στάσεις του κοινωνικού συνόλου απέναντί τους. Λόγω αυτών των εμποδίων, πολύ συχνά, βρίσκονται έξω από την αγορά εργασίας ή απασχολούνται σε εργασία χωρίς ενδιαφέρον. Γι' αυτό απαιτείται η παροχή ειδικών υπηρεσιών συμβουλευτικής στήριξης μέσω του εκπαιδευτικού θεσμού του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΣΕΠ) για τα άτομα αυτά.

1.1. Δράσεις στο πλαίσιο του Α' ΕΠΕΑΕΚ ⁴ / Β' ΚΠΣ ⁵

Στο πλαίσιο του Α' ΕΠΕΑΕΚ - Β' ΚΠΣ /Ενέργεια 1.1.ε: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ⁶ υλοποιήθηκε το Έργο⁷ «Μελέτη, Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Προγραμμάτων Σ.Ε.Π. σε επίπεδο Σχολικής Μονάδας και Κέντρου Σ.Ε.Π. για 'Aτομα με Ειδικές Ανάγκες και Κοινωνικώς Αποκλεισμένα».

Από τις πρώτες δράσεις του έργου αυτού ήταν η δημιουργία (το Μάρτιο του 1999) στον Τομέα Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού [ΣΕΠ] του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου [ΠΙ] του Γραφείου ΣΕΠ για άτομα με ειδικές ανάγκες και 'Aτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό. Το Γραφείο παρέχει στήριξη στα στελέχη ΣΕΠ και πληροφόρηση, σε κάθε ενδιαφερόμενο, γύρω από θέματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και αποκατάστασης ατόμων ειδικών ομάδων (ανάπηροι και άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό).

Σήμερα το Γραφείο είναι ενταγμένο στο Κέντρο Συμβουλευτικής - Προσανατολισμού [ΚΕΣΥΠ] του Τομέα ΣΕΠ του ΠΙ. Υπάρχει δε η αναγκαία υποδομή (προσβασιμότητα και για άτο-μα με κινητικά προβλήματα) ώστε το Γραφείο να μπορεί να δέχεται επισκέψεις από τα στελέχη ΣΕΠ (των ΚΕΣΥΠ, των Γραφείων Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού [ΓΡΑΣΕΠ], τους καθηγητές που εφαρμόζουν τον ΣΕΠ στην τάξη) αλλά και από κάθε άλλον ενδιαφερόμενο (ανάπηροι, φορείς αναπήρων και σύλλογοι γονέων, εκπαιδευτικοί, σχολικοί σύμβουλοι κ.ά.).

1.2. Ενημερωτικές δράσεις

Μέσα στο 1999 άρχισε η διεξαγωγή ημερίδων ενημέρωσης των εκπαιδευτικών για τις σύγχρονες αντιλήψεις ως προς την επαγγελματική προετοιμασία των νέων που ανήκουν στις ομάδες αναπήρων και κοινωνικώς αποκλεισμένων. Μια σειρά από τις ημερίδες αυτές αφορούσε στους δασκάλους, τόσο της Ειδικής, όσο και της Γενικής Αγωγής οι οποίοι μετεκπαιδεύονται στα Πανεπιστημιακά Τμήματα [Διδασκαλεία Δασκάλων και Νηπιαγωγών] που έχουν αναλάβει το έργο αυτό (υλοποιήθηκαν ημερίδες στα Διδασκαλεία: Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Ρεθύμνου). Επίσης υλοποιήθηκαν ανάλογες ημερίδες και για τους Υπεύθυ-νους ΣΕΠ που παρακολουθούσαν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη το Ειδικό, μεταπτυχιακού επιπέδου, Πρόγραμμα Κατάρτισης στη Συμβουλευτική και τον Επαγγελματικό Προσανατολισμό αλλά και για τους Σχολικούς Συμβούλους Ειδικής Αγωγής.

Παράλληλα διοργανώθηκε επίσκεψη συνεργασίας στην Κύπρο, με την Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής [ΥΣΕΑ], του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, με σκοπό την ενημέρωση των Συμβούλων Επαγγελματικού Προσανατολισμού της Κύπρου, εκπαιδευτικών και φορέων της Ειδικής Αγωγής και στόχους: την ανάπτυξη επαφών και συνεργασιών με αρμόδιους φορείς, την καταγραφή των κυπριακών εμπειριών στο χειρισμό των θεμάτων που έχουν σχέση με τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τα κοινωνικώς αποκλεισμένα άτομα.

1.3. Έρευνες - βοηθήματα - ψυχομετρικά εργαλεία

Στο πλαίσιο του ίδιου Έργου διεξήχθησαν 21 έρευνες και εκπονήθηκαν 6 βοηθήματα και 3 ψυχομετρικά εργαλεία για θέματα ΣΕΠ και επαγγελματικής συμβουλευτικής - προσανατολισμού των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό:

• Η επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες: 'Aτομα με προβλήματα όρασης, 'Aτομα με προβλήματα ακοής, 'Aτομα με προβλήματα κινητικές αναπηρίες, 'Aτομα που πάσχουν από μεσογειακή αναιμία, 'Aτομα με δυσκολίες μάθησης, 'Aτομα με διαταραχή της ελλειμματικής προσοχής με υπερκινητικότητα και συνοδές μαθησιακές δυσκολίες, 'Aτομα με δυσλεξία, Αυτιστικοί και μαθητές με σύνδρομο Asperger
• Πρακτικές εφαρμογής του επαγγελματικού προσανατολισμού (σχολικού και εξωσχολικού) των ΑμΕΑ στην Ελβετία.
• Πρακτικές εφαρμογής του επαγγελματικού προσανατολισμού (σχολικού και εξωσχολικού) των ΑμΕΑ στην Γαλλία. Αναφορά και στην ελληνική πραγματικότητα.
• Το Θεσμικό Πλαίσιο για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Ένταξη των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες και των Ατόμων που Κινδυνεύουν από Κοινωνικό Αποκλεισμό
• Η Επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό: Παλιννοστούντες Έλληνες από τις Δυτικοευρωπαϊκές και υπερπόντιες χώρες, Παλιννοστούντες Έλληνες από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (πολιτικοί πρόσφυγες), Παλιννοστούντες Έλληνες Πόντιοι από την πρώην Σοβιετική Ένωση, Έλληνες Ομογενείς Βορειοηπειρώτες και αλλογενείς Αλβανοί, Αλλοδαποί μετανάστες, Πρώην Εξαρτημένοι από τοξικές ουσίες, Μουσουλμανική μειονότητα, Αποφυλακισμένοι, Τσιγγάνοι.
• Οι νέες τεχνολογίες και η επαγγελματική συμβουλευτική των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό.
• Η επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των μαθητών με ειδικές ανάγκες (βοήθημα).
• Επαγγελματική συμβουλευτική των ατόμων με ειδικές ανάγκες (βοήθημα).
• Η επαγγελματική προετοιμασία και ένταξη των μαθητών που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (βοήθημα).
• Επαγγελματική συμβουλευτική των ατόμων που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (βοήθημα).
• Οδηγός του εργοδότη για τα άτομα με ειδικές ανάγκες (βοήθημα).
• Οδηγός του εργοδότη για τα άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (βοήθημα).
• Προσαρμογή του ερωτηματολογίου και ικανοτήτων του Holland για εφήβους με προβλήματα όρασης.
• Προσαρμογή του μη γλωσσικού ερωτηματολογίου ενδιαφερόντων Becker, ειδικό για εφήβους με νοητική καθυστέρηση.
• Κατασκευή - προσαρμογή ψυχοτεχνικού υλικού για χρήση στα πλαίσια της εφαρμογής ΣΕΠ σε παιδιά και εφήβους, που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό: Μουσουλμανικές μειονότητες, Τσιγγάνοι, παλιννοστούντες, μετανάστες, πρόσφυγες, φυλακισμένοι - αποφυλακισμένοι και ανήλικοι παραβάτες

Τα προϊόντα όλων των ως άνω δράσεων (έρευνες, μελέτες, βοηθήματα) βρίσκονται ήδη δημοσιευμένα στην ιστοσελίδα του Τομέα ΣΕΠ: http://sep.pi-schools.gr [http://195.251.20.34].

Υλοποιήθηκε συνεργασία του Γραφείου για ΑμΕΑ και ΚΑπΑ με το ΤΕΙ Πειραιά και το Πανεπιστήμιο Πάτρας, ερευνητικό πρόγραμμα: με τίτλο: "Μελέτη, σχεδιασμός και ανάπτυξη δομών σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού και κατάρτισης - εκπαίδευσης ατόμων με ειδικές ανάγκες με εφαρμογή τηλεματικής και πολυμέσων". Όλο το υλικό βρίσκεται δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα: http://www.rc.teipir.gr/sepsite.

2. Δράσεις στο πλαίσιο του Β' ΕΠΕΑΕΚ / Γ' ΚΠΣ

Στο πλαίσιο του Γ' ΚΠΣ - Β' ΕΠΕΑΕΚ ⁸ προβλέπονται και θα υλοποιηθούν μέχρι τη λήξη του (2006):

• Η ανάπτυξη βάσης δεδομένων για υποστηρικτικές υπηρεσίες ΑμΕΑ και κοινωνικώς αποκλεισμένων:

Η βάση αυτή είναι έτοιμη και βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Τομέα ΣΕΠ. Ήδη έχει ολοκληρωθεί ο έλεγχος των αρχικών καταγραφών που έγιναν από το προαναφερθέν έργο⁹ του Β΄ ΚΠΣ και η βάση έχει «γεμίσει» με αυτές ενώ παράλληλα υπάρχει η δυνατότητα συμπλήρωσής της και διαρκούς επικαιροποίησης.

• Εκπονούνται 76 προγράμματα ΣΕΠ ατόμων ειδικών ομάδων (ΑμεΑ και άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό), τα οποία θα βασιστούν στο υλικό που έχει πα-ραχθεί από το Β' ΚΠΣ, από κάθε ΚΕΣΥΠ σε συνεργασία με τα ΓΡΑΣΕΠ της περιοχής τους.
• Προβλέπεται ανάπτυξη πακέτων εξ' αποστάσεως επιμόρφωσης για τα στελέχη ΣΕΠ σε θέματα ΑμΕΑ ώστε να εξασφαλίζεται έμμεσα η κατάρτιση των εκπαιδευτικών που θα στελεχώσουν τις νέες δομές.
• Προβλέπεται η μεταγραφή του εκπαιδευτικού και πληροφοριακού υλικού ΣΕΠ για το γυμνάσιο και το ενιαίο λύκειο σε μορφή Braille για μαθητές με προβλήματα όρασης.

---

1. Σχολικός Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στη Συμβουλευτική και στον Επαγγελματικό Προσανατολισμό, υποψ. διδάκτορας στο Τμήμα Φ.Π.Ψ. της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών
2. Εισήγηση στο Σεμινάριο Επιμόρφωσης Συμβούλων Απασχόλησης Απλών & Πολλαπλών Διακρίσεων, Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία [ΕΣΑΕΑ] - Αναπτυξιακή Σύμπραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» - Πρόγραμμα της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας EQUAL, Αθήνα, 19 Ιουνίου 2006
3. Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται όσοι: έχουν νοητική ανεπάρκεια ή ανωριμότητα, έχουν ιδιαίτερα προβλήματα όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες) ή ακοής (κωφοί, βαρήκοοι), έχουν σοβαρά νευρολογικά ή ορθοπεδικά ελαττώματα ή προβλήματα υγείας, έχουν προβλήματα λόγου και ομιλίας, έχουν ειδικές δυσκολίες στη μάθηση (όπως δυσλεξία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία), έχουν σύνθετες γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες και όσοι παρουσιάζουν αυτισμό και άλλες διαταραχές ανάπτυξης. Στα άτομα με ειδικές εκ-παιδευτικές ανάγκες περιλαμβάνονται επίσης πρόσωπα νηπιακής, παιδικής και εφηβικής ηλικίας που δεν ανήκουν σε καμία από τις προηγούμενες περιπτώσεις, αλλά έχουν ανάγκη από ειδική εκπαιδευτική προσέγγιση και φροντίδα για ορισμένη περίοδο ή για ολόκληρη την περίοδο της σχολικής ζωής τους. [Ν. 2817/2000, 'Aρθρο 1, παρ. 2 και παρ. 3].
4. ΕΠΕΑΕΚ = ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ
5. ΚΠΣ = ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ
6. Υπεύθυνος της Ενέργειας: Στέφανος Τζέπογλου, Πρόεδρος του Τομέα ΣΕΠ του ΠΙ
7. Υπεύθυνη του Έργου ήταν η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τομέα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Δέσποινα Σιδηροπούλου - Δημακάκου
8. ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ 2.4.1.α: «ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ» [υπεύθυνος: Στέφανος Τζέπογλου], Έργα: ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΗ ΝΕΩΝ ΚΕΣΥΠ & ΓΡΑΣΕΠ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗ ΧΩΡΑ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΚΕΣΥΠ ΚΑΙ ΓΡΑΣΕΠ [υπεύθυνος: Στέφανος Τζέπογλου] και ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΕΣΥΠ ΠΙ [υπεύθυνος: Σ. Κ. Κρασσάς]
9. «Μελέτη, Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Προγραμμάτων Σ.Ε.Π. σε επίπεδο Σχολικής Μονάδας και Κέντρου Σ.Ε.Π. για 'Aτομα με Ειδικές Ανάγκες και Κοινωνικώς Αποκλεισμένα»

---