European Guidance and Counselling Research Forum

"Να θεωρείτε την Οικουμένη πατρίδα σας, με κοινούς νόμους όπου θα κυβερνούν οι άριστοι ανεξάρτητα φυλής. Δεν χωρίζω τους ανθρώπους, όπως κάνουν οι στενόμυαλοι, σε Έλληνες και βάρβαρους. Δεν με ενδιαφέρει η καταγωγή των πολιτών, ούτε η ράτσα που τους γέννησε. Τους καταμερίζω με ένα μόνο κριτήριο, την αρετή! Για μένα κάθε καλός ξένος είναι Έλληνας και κάθε κακός Έλληνας είναι χειρότερος από βάρβαρο (...). Από μέρους μου θεωρώ όλους ίσους, λευκούς και μελαψούς. Και θα ήθελα να μην είσθε μόνο υπήκοοι της Κοινοπολιτείας μου, αλλά μέτοχοι, όλοι συνέταιροι!"

(Απόσπασμα από τον όρκο του Μ.Αλεξάνδρου στην Ώρη.
Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κεφ. Μ.Αλέξανδρος).

ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ

Ο κάθε πολιτισμός έχει το χώρο του, αλλά ο χώρος αυτός είναι ανοιχτός προς τον άλλον. Αυτό είναι προϋπόθεση για την επιβίωση του κάθε πολιτισμού. Η υποδοχή του καινούριου είναι πρόοδος. Όταν είσαι π. χ. πραγματικός Έλληνας, ή Αλβανός ή Κούρδος ή Αφρικανός κ.λ.π, δεν έχεις να φοβηθείς τίποτα από την παγκοσμιοποίηση και την πολυπολιτισμική κοινωνία. Αντίθετα, έχεις να μάθεις πολλά και να ωφεληθείς από τις εμπειρίες των άλλων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μόνη μοιρασιά που κάνει πλουσιότερους αυτούς που μοιράζονται, είναι η μοιρασιά των πολιτισμικών αγαθών. Το άνοιγμα νέων οριζόντων ήταν και είναι πολιτισμικό αίτημα! Η διευρυμένη κοινωνία είτε ως ιδεολογία είτε ως τρόπος ζωής, είναι ένα διαχρονικό φαινόμενο.

Η διαπολιτισμική αγωγή είναι μια ανάγκη της εποχής μας, κατά την οποία έθνη και πολιτισμοί βρίσκονται σε μια διαδικασία αλληλοπροσέγγισης και έχει καταστεί πλέον αυτονόητη η διεθνοποίηση της πολιτικής, της οικονομίας και των δυνατοτήτων επικοινωνίας.

Πολυπολιτισμικότητα και ρατσισμός

Στη σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία εξακολουθούν να εμφανίζονται ρατσιστικές διακρίσεις. Οι Έλληνες κατηγορήθηκαν ως ρατσιστές για την αντίληψη "Πας μη Έλλην Βάρβαρος", αλλά με τη δημοκρατία τους και το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων έδωσαν πολλά παραδείγματα αντιρατσισμού.

Τα αίτια που δημιουργούν και εκτρέφουν ρατσιστικά φαινόμενα είναι: οικονομικοί λόγοι, όπως η εργασιακή εκμετάλλευση φτωχών, η έλλειψη παιδείας που επιτρέπει την καλλιέργεια προκαταλήψεων και φανατισμού, κοινωνικοί λόγοι, όπως η ανεργία που προκαλεί αντιπάθειες προς τους αλλοδαπούς εργαζόμενους, πολιτικοί λόγοι, όπου φιλόδοξοι ηγέτες καλλιεργούν σκόπιμα αντιλήψεις για την ανωτερότητα της φυλής τους. Όπως υποστηρίζει ο Chavon, η ρατσιστική τάση γεννιέται από το γεγονός ότι αυθόρμητα μισούμε ό, τι είναι "διαφορετικό."

Για να αντιμετωπιστούν οι ρατσιστικές διακρίσεις και η ξενοφοβία απαιτείται ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, ορθή αγωγή στα νεαρά άτομα από την οικογένεια και το σχολείο, ώστε να μη μεγαλώνουν με προκαταλήψεις, τα ΜΜΕ να μην καλλιεργούν ρατσιστικές αντιλήψεις .

Οικονομικοί μετανάστες στην Ελλάδα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδας (ΕΣΥΕ), η καθαρή εισροή πληθυσμού τη δεκαετία του '80 ήταν, όπως και τη δεκαετία του '70, κυρίως παλινοστούντες και οι οικογένειές τους από τη Δυτική Γερμανία και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ από τα τέλη της δεκαετίας του '80 και όλα τα έτη από το 1990 μέχρι το 2003 αποτελείται κυρίως από αλλοδαπούς και τις οικογένειές τους (ένα μεγάλο ποσοστό των οποίων προέρχονται από την Αλβανία).

Στην πλειονότητά τους οι οικονομικοί μετανάστες στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν παράνομοι, γι' αυτό και προτιμούσαν να κατοικούν μαζί με ομοεθνείς τους σε παλαιά οικήματα και σε υπόγεια.

Οι κοινωνικές μεταβολές και οι στεγαστικές λύσεις που κυριάρχησαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες στην Αθήνα δημιούργησαν δύο βασικούς τύπους προβληματικών περιοχών κατοικίας. Ο πρώτος αφορά ευρείες περιοχές στις δυτικές συνοικίες της πόλης (Αιγάλεω, Περιστέρι, Καματερό). Ο δεύτερος αφορά τις πυκνοκατοικημένες περιοχές γύρω από το κέντρο της πόλης (Κυψέλη, Παγκράτι, Πατήσια, Αμπελόκηποι), οι οποίες εγκαταλείφθηκαν σταδιακά χάριν των προαστίων από τα σχετικά εύπορα στρώματα...

Δεδομένου ότι η ελληνική πραγματικότητα δεν προσφέρει άλλες στεγαστικές διεξόδους, η μεγάλη συγκέντρωση των οικονομικών μεταναστών στις περιοχές αυτές είναι αναπόφευκτη. Ήδη πολλές αγοραπωλησίες σε υποβαθμισμένες περιοχές έχουν γίνει από οικονομικούς μετανάστες. Τέτοιες περιοχές είναι οι χαμηλότεροι όροφοι πολυκατοικιών στην Κυψέλη, στα Πατήσια, στον Κεραμεικό και στο Μεταξουργείο.

Όπως και οι ημεδαποί, η πλειονότητα των οικονομικών μεταναστών (44,2%) έχει συγκεντρωθεί στην περιφέρεια Αττικής, δεύτερη είναι η Κεντρική Μακεδονία (15%) ενώ σημαντικά ποσοστά συγκεντρώνουν και η Πελοπόννησος (6,8%), η Στερεά Ελλάδα (6,5%), η Θεσσαλία (6,1%), η Κρήτη (5,7%) και η Δυτική Ελλάδα (5,3%). Λιγότερο ελκυστική στους οικονομικούς μετανάστες φαίνεται να είναι η περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, όπου έχει εγκατασταθεί το 0,9% του συνόλου τους.

Το 78,2% των μεταναστών που υπέβαλαν αίτηση για άδεια παραμονής στην Ελλάδα κατάγεται από τη Βαλκανική Χερσόνησο. Οι Αλβανοί μετανάστες είναι στην πρώτη θέση της λίστας, καλύπτοντας το 65% των οικονομικών μεταναστών, με δεύτερους τους Βούλγαρους (6,8%) και τρίτους τους Ρουμάνους (4,6%).

Το 74% εκείνων που συμμετείχαν στην πρώτη φάση νομιμοποίησης ήταν άνδρες. Από ορισμένες χώρες μάλιστα η εκπροσώπηση του ισχυρού φύλου ήταν ακόμη πιο έντονη, με χαρακτηριστικότερη την περίπτωση του Πακιστάν, από όπου το 99,5% των μεταναστών είναι άνδρες.

Προβλήματα των μεταναστών

Πολλοί οικονομικοί μετανάστες δουλεύουν σε δύσκολες δουλειές που τις περισσότερες από αυτές κανείς δε θα ήθελε να τις κάνει. Οι περισσότερες γυναίκες μετανάστριες, σε ποσοστό που αγγίζει το 80%, εργάζονται σε σπίτια, προσέχοντας παιδιά, φροντίζοντας ηλικιωμένους, κάνοντας δουλειές, ενώ απασχολούμενες στα ιδιωτικά νοικοκυριά, όχι μόνο αμείβονται ανεπαρκώς, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις στερούνται βασικές ατομικές ελευθερίες, όπως η έξοδος από τα νοικοκυριά που εργάζονται.

Η έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών έδειξε ότι το 48,7% των μεταναστών δυσκολεύεται να πληρώσει το νοίκι του και το 90,6% να καλύψει τις καθημερινές του ανάγκες.

Τα κυριότερα προβλήματα των μεταναστών είναι:

- Καχυποψία και αρνητικά στερεότυπα.

Η έλλειψη εξειδικευμένων κοινωνικών υπηρεσιών, η ανεπάρκεια ωραρίου και ο φόρτος εργασίας, η έλλειψη ενημέρωσης, και η αδυναμία στη γλωσσική επικοινωνία.

Τα ευρήματα έρευνας του Ερευνητικού Ινστιτούτου Αστικού Περιβάλλοντος και Ανθρώπινου Δυναμικού δείχνουν ότι οι μετανάστες απομονώνονται, δηλαδή αδυνατούν να επικοινωνήσουν λόγω της άγνοιας της Ελληνικής γλώσσας καθώς και άγνοια ή ελλιπή πληροφόρηση για τη διαδικασία νομιμοποίησης.

ΙΣΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Οι μετανάστες είτε Έλληνες, είτε άλλης φυλής, όταν φεύγουν από τον τόπο τους παρουσιάζουν δυσκολίες στην εκμάθηση της ξένης γλώσσας και στην απόκτηση του απολυτηρίου της υποχρεωτικής βαθμίδας..Ο Εidener, έκανε μια έρευνα το 1976 σε παιδιά Ελλήνων μεταναστών της Δυτ. Γερμανίας και διαπίστωσε ότι μόνο το 36% κατορθώνει να πάρει το απολυτήριο της υποχρεωτικής βαθμίδας εκπαίδευσης. Γενικά, στις επίσημες εκθέσεις υποστηρίζεται πως το 50% έως το 90% των παιδιών της Δυτ. Γερμανίας δεν τελειώνουν το σχολείο.

Βασικά αίτια για την χαμηλή επίδοση των παιδιών, εκτός από τη γλώσσα, είναι: 1) η χαμηλή κοινονικο-οικονομική προέλευση των γονέων των παιδιών. Το 75%, είναι συνήθως ανειδίκευτοι εργάτες- πράγμα το οποίο επιδρά αρνητικά, διότι δεν υπάρχει βοήθεια από το σπίτι.2) Η πολιτισμική σύγκρουση που βιώνουν τα παιδιά των μεταναστών από την μεταμόσχευσή τους στην κοινωνία της χώρας υποδοχής, η οποία είναι τόσο διαφορετική από τη δική τους, με άλλες κοινωνικές αξίες, τα κάνει να αισθάνονται μειονεκτικά και ως κοινωνική ομάδα, αλλά και ως ξένοι με αντίκτυπο στη σχολική επίδοσή τους. 3) Υπάρχουν φαινόμενα ξενοφοβίας, έλλειψη κατανόησης, ανεργία και γενικά συγκρούσεις και διακρίσεις στον τομέα της παιδείας.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

Το 1981, έγινε μια έρευνα από το Υπουργείο Παιδείας ανάμεσα σε 167 μαθητές των τάξεων υποδοχής. Τα πρώτα συμπεράσματα είναι αρκετά ενδιαφέροντα. Οι περισσότεροι μαθητές ήταν ηλικίας περίπου 9-15 και προέρχονταν από τη Δυτική Γερμανία.

Τα παιδιά που φοιτούν στο δημοτικό προσαρμόζονται ευκολότερα και εντάσσονται ομαλότερα στο κοινωνικό σύνολο. Ως γενικό συμπέρασμα πάντως, προκύπτει πως οι μαθητές βλέπουν τις τάξεις υποδοχής ως θετικό μέτρο για την αντιμετώπιση του προβλήματός τους. Στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα, πριν δύο χρόνια άρχισε να λειτουργεί ένα ειδικό σχολείο για τα παιδιά μικτών γάμων και τα παιδιά επαναπατριζόμενων Ελλήνων από τη Δυτική Γερμανία. Φορέας είναι ο "Ελληνογερμανικός Σύλλογος".

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Σύμφωνα με έρευνα της Unicef το 2001:

• Το 71,8% των μαθητών εκφράζει θετική γνώμη για τους αλλοδαπούς συμμαθητές.
• Το 52,6% των μαθητών έχει φίλο αλλοδαπό.
• Το 59,5% των μαθητών δεν το ενοχλεί η παρουσία αλλοδαπών στο σχολείο.
• Το 55,1% των μαθητών δεν το ενοχλεί η παρουσία τους στην ίδια τάξη και 7 στους 10 μαθητές θα μοιράζονταν το θρανίο με παιδιά άλλης εθνικότητας, θρησκεύματος ή χρώματος. Τα κορίτσια είναι πιο ανεκτικά σε σχέση με τα αγόρια.
• Το υψηλότερο ποσοστό απόρριψης συγκέντρωσαν τα τσιγγανόπουλα και τα Αλβανόπουλα.
• Το 54% των γονέων ενοχλούνται όταν υπάρχουν αλλοδαποί στις τάξεις των παιδιών τους.
• Το 26,7% των εκπαιδευτικών θεωρεί αρνητικό γεγονός την παρουσία αλλοδαπών μαθητών στην τάξη και το 3,3% "απειλή".

Διάφορες άλλες έρευνες έδειξαν ότι:

• Οι τάξεις υποδοχής δεν πέτυχαν να προωθήσουν αισθητά ούτε το γνωστικό ούτε το γλωσσικό επίπεδο των μαθητών.
• Ένα πολύ μικρό ποσοστό παλιννοστούντων ξεπερνά το στίγμα του κακού μαθητή και εξελίσσεται σε καλό ή πολύ καλό.
• Ο μέσος όρος των παλιννοστούντων δεν αισθάνεται παραγκωνισμένο στο σχολείο.
• Οι αλλοδαποί μαθητές δεν δέχονται καμία εξωσχολική βοήθεια.
• Οι αλλοδαποί μαθητές παρά τη χαμηλή βαθμολογία τους στο σχολείο είναι ευχαριστημένοι με τους βαθμούς τους.
• Οι αλλοδαποί μαθητές νιώθουν ανασφάλεια και απόρριψη από τους ντόπιους σε ποσοστό 25%.
• Ένας μεγάλος αριθμός μαθητών δεν γνωρίζει τα τμήματα Υποδοχής και τα φροντιστηριακά τμήματα.