Greek Focus Group Blog

Η προσέγγιση της έρευνας και της πρακτικής του Επαγγελματικού Προσανατολισμού: Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Έρευνας για τον Προσανατολισμό και τη Συμβουλευτική (European Guidance and Counselling Research Forum)

Δέσποινα Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Αικατερίνη Αργυροπούλου, Νίκος Δρόσος
Πανεπιστήμιο Αθηνών

Κάντε 'κλικ' εδώ για να δείτε το σχετικό αρχείο (MS Powerpoint, 556 Kb).

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ: "Συμβουλευτική & Επαγγελματικός Προσανατολισμός" Επιστημονική Ημερίδα: Η Αξιολόγηση στην Επαγγελματική Συμβουλευτική: Εργαλεία & Μετρήσεις Τρίτη, 30 Μαΐου 2006 Πανεπιστημιόπολη Ζωγράφου, Κτήριο Φιλοσοφικής Σχολής, Αμφιθέατρο AULA Είσοδος Ελεύθερη OΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Μιχάλης Κασσωτάκης, Καθηγητής Παιδαγωγικής Δέσποινα. Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας, Διευθύντρια του ΠΜΣ «Συμβουλευτική και Επαγγελματικός Προσανατολισμός» Αικατερίνη Αργυροπούλου, Διδάκτωρ Ψυχολογίας, Επαγγελματική Σύμβουλος Χριστίνα Αλεξανδρίδη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Νίκος Δρόσος, μεταπτυχιακός φοιτητής Νικολλέτα Μπίγγου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Μέλπω Πατρινέλη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Μαρία Τουντοπούλου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Αλεξοπούλου Γεωργία, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Γάκη Ανδρονίκη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Ζουζούνη Καλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Ιωσηφίδου Βάσια, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Ταμπούρη Σοφία, μεταπτυχιακή φοιτήτρια Χορηγοί: Υπουργείο Πολιτισμού Εκδόσεις Παπαδήμας Orientum - Σύμβουλοι Σταδιοδρομίας Τρία Έψιλον Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Συμβουλευτική & Επαγγελματικός Προσανατολισμός» Γραμματεία Προγράμματος: Φιλοσοφική Σχολή, Γραφείο 547, Τηλέφωνο: 210 7277552

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

9.00 - 9.30		Προσέλευση - Eγγραφές
9.30 - 10.00		Χαιρετισμοί
Προεδρεύουσα:		Δ. Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας

Α' Συνεδρία
Προεδρεύουσα:		Δ. Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας
ΘΕΜΑ:		Μεθοδολογία επαγγελματικής αξιολόγησης και ψυχομετρικές δοκιμασίες
10.00 - 10.20		Μ. Κασσωτάκης, Καθηγητής Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Αθηνών: «Η εξέλιξη της μεθοδολογίας της επαγγελματικής συμβουλευτικής και ο ρόλος των ψυχομετρικών δοκιμασιών»
10.20 - 10.40		Αρ. Κάντας, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών: «Ανάπτυξη τεστ ενδιαφερόντων και εργασιακών αξιών»
10.40 - 11.00		Λ. Δελασσούδας, Καθηγητής Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Αθηνών: «Αξιολόγηση στον Επαγγελματικό Προσανατολισμό και την επαγγελματική ένταξη ατόμων με αναπηρία: Έννοια, μέσα, προϋποθέσεις»
11.00 - 11.30		Συζήτηση
11.30 - 12.00		Διάλειμμα

Β' Συνεδρία
Προεδρεύων:		Γ. Φλουρής, Καθηγητής Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Αθηνών
ΘΕΜΑ:		Εφαρμογές της επαγγελματικής αξιολόγησης - Ο ρόλος και η εκπαίδευση των συμβούλων
12.00 - 12.20		Δ. Σιδηροπούλου - Δημακάκου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας: «Η επαγγελματική αξιολόγηση στην εκπαίδευση και την απασχόληση: Κριτήρια εφαρμογής - Ο ρόλος του συμβούλου»
12.20 - 12.50		Φ. Κατσαμπούρη, M.Sc., Σύμβουλος Κέντρου ΣΕΠ, Φιλοσοσφικής Σχολής: «Η αξιοποίηση των ψυχομετρικών εργαλείων στα Κέντρα Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού (ΚΕΣΥΠ). Μια προσπάθεια αποτύπωσης της σημερινής κατάστασης» Αικ. Αργυροπούλου, Διδάκτωρ Ψυχολογίας: «Κατάρτιση των μεταπτυχιακών φοιτητών στα ψυχομετρικά μέσα επαγγελματικής αξιολόγησης»
10.40 - 11.00		Λ. Δελασσούδας, Καθηγητής Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Αθηνών: «Αξιολόγηση στον Επαγγελματικό Προσανατολισμό και την επαγγελματική ένταξη ατόμων με αναπηρία: Έννοια, μέσα, προϋποθέσεις»
12.50-13.15		Συζήτηση
13.15 - 13.30		Διάλειμμα
13.30 - 14.30		Αναρτημένες Εργασίες (Πόστερ)
		Δ. Αγγελοπούλου: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Αυτοαποτελεσματικότητας στη Λήψη Επαγγελματικής Απόφασης (Career Decision Making Self-Efficacy - CDMSE)» Χ. Αλεξανδρίδη: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Επίλυσης Προβλημάτων» Ι. Ανέστη & Δ. Ζήκου: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου για τις Δεξιότητες των Λειτουργών Επαγγελματικής Συμβουλευτικής σε Πολιτισμικά Διαφορετικούς Πληθυσμούς» Ε. Γαβριήλ & Α. Κορομπίλια: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Λήψης Επαγγελματικών Αποφάσεων του Harren (Harren's Assessment of Career Decision Making)» Μ. Γαλανού, Θ. Γραμμένου & Αικ. Παπαφιτσώρου: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Επαγγελματικών Ενδιαφερόντων (Career Interest Inventory - CII)» Α. Γαλιανίδου & Σ. Φατσέα: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Επαγγελματικής Εξουθένωσης (Maslach Burnout Inventory)» Ν. Δρόσος & Α. Ελευθερίου: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Επαγγελματικής Ανάπτυξης (Career Development Inventory - CDI)» Ν. Μουτοπούλου & Μ. Τερζάκη: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Σκέψεων Σταδιοδρομίας (Career Thoughts Inventory - CTI» Γ. Ζιούτου & Μ. Παναγιωτοπούλου: «Παρουσίαση της Κλίμακας Αυτοαποτελεσματικότητας στην Επαγγελματική Επιλογή (Occupational Self-Efficacy Scale - OSES» Ε. Θεοδωρή & Ε. Κοκκίνη: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Αυτοκατευθυνόμενης ‘Ερευνας (The Self-Directed Search - SDS)» Κ.Καπνίση & Β. Παπαδάτου: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Επαγγελματικών Αξιών» Θ. Κοτσέτας: «Παρουσίαση της Κλίμακας Ρόλου και Προσανατολισμού του Φύλου (Bem Sex Role Inventory)» Α. Κοτσιαφίτου & Ε. Μπασέα: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου για τις Δυσκολίες στη Λήψη Επαγγελματικής Απόφασης (Career Decision Making Difficulties Questionaire - CDDQ)» Ρ.Λιάπη & Α. Σαρόγλου: «Παρουσίαση του Ερωτηματολογίου Επαγγελματικής Δέσμευσης (Utrecht Work Engagement Scale - UWES)» Α. Μιχελάκης & Χ. Φραγκάκη: «Παρουσίαση της Κλίμακας Επαγγελματικής Απόφασης (Career Decision Scale - CDS)» Ν. Μπίγγου & Μ. Πατρινέλη: «Παρουσίαση του Τεστ Διαφορικών Ικανοτήτων για σχολεία (Differential Aptitude Tests for schools - DAT for schools)» Β. Σαραντοπούλου & Μ. Τουντοπούλου: «Παρουσίαση Ερωτηματολογίου Προσωπικότητας σύμφωνα με το Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων»
14.30		Λήξη Εργασιών Ημερίδας - Χορήγηση Βεβαιώσεων Παρακολούθησης

Το ΚΕΣΥΠ Πειραιά ανήκει στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά.

Ο ρόλος του ΚΕΣΥΠ είναι η υποστήριξη της εφαρμογής του ΣΕΠ στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και πιο συγκεκριμένα

• η υποστήριξη των συμβούλων καθηγητών που υπηρετούν στα ΓΡΑΣΕΠ της περιοχής του
• ο συντονισμός και η οργάνωση Προγραμμάτων Αγωγής Σταδιοδρομίας στα σχολεία ευθύνης του
• η συμμετοχή σε προγράμματα Επαγγελματικού Προσανατολισμού, με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας και τις οδηγίες των φορέων που είναι υπεύθυνοι για την οργάνωση των προγραμμάτων
• η οργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων για τους καθηγητές που αναλαμβάνουν την εφαρμογή του ΣΕΠ κατά την τρέχουσα σχολική χρονιά
• η οργάνωση και συμμετοχή σε συναντήσεις με τους μαθητές και τους γονείς τους στα σχολεία ευθύνης του
• η παροχή υπηρεσιών Επαγγελματικού Προσανατολισμού σε μαθητές της περιοχής του, που ζητούν κατόπιν τηλεφωνικής κλήσης, συνάντηση με τους συμβούλους ΣΕΠ

Στο ΚΕΣΥΠ Πειραιά υπηρετούν τέσσερεις (4) εκπαιδευτικοί με ειδικά προσόντα, κατόπιν προκήρυξης των θέσεων, με θητεία 4 ετών.

Η λειτουργία του Κέντρου, οι αρμοδιότητες των στελεχών και γενικά οτιδήποτε αφορά την εφαρμογή του ΣΕΠ καθορίζεται από το Υπουργείο Παιδείας και συγκεκριμένα τη Διεύθυνση Συμβουλευτικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Εκπαιδευτικών Δραστηριοτήτων (ΣΕΠΕΔ).

http://www.imepo.gr/activities-programs-gr.html

http://www.imepo.gr/documents/SkourtouIMEPO.pdf

http://plato.stanford.edu/entries/affirmative-action/

http://www.imepo.gr/

ABOUT KETHEA

KETHEA, NGO in special consultative status with the UN Economic and Social Council (ECOSOC), is the first organization set up in Greece (Law 1729/87) for the purposes of treatment, prevention, professional training and research in the field of drug addiction. KETHEA currently operates a nation-wide network of services and is one of the principal implementation bodies of the National Action Plan on Drugs (2002-2006). All services are provided free of charge; they are based on the drug-free model of therapeutic communities and are designed to meet the needs of users with different profiles: adults, adolescents, prisoners, addicted mothers, migrants, etc.

KETHEA is board member of World Federation of Therapeutic Communities (WFTC), of European Federation of Therapeutic Communities (EFTC) and of International Federation of Non-Government Organisations for the Prevention of Drug and Substance Abuse (IFNGO). It is a member of the International Council on Alcohol and Addictions (ICAA), of the Prevention Network RADAR and a member of the forum of Family Therapy Training Institutes of European Family Therapy Association (EFTA). KETHEA is also associated with the UN Public Information Department aiming at providing information to large sectors of the society regarding drug related issues.

Ενέργειες συμβουλευτικής και επαγγελματικού
προσανατολισμού στις δομές του ΚΕΘΕΑ μέσω της
Κοινοτικής Πρωτοβουλίας EQUAL και του Γ ΚΠΣ.

Εξειδικευμένο Κέντρο Κοινωνικής και Επαγγελματικής Ένταξης - ΕΚΚΕΕ ΚΕ.Θ.Ε.Α.

Το 2001 ξεκίνησε η λειτουργία του πιστοποιημένου Εξειδικευμένου Κέντρου Κοινωνικής και Επαγγελματικής Ένταξης του ΚΕ.Θ.Ε.Α. με έδρα την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και παραρτήματα στην Αθήνα (5), το Ηράκλειο Κρήτης (1) και τη Λάρισα (1). Στις πιστοποιημένες δομές πραγματοποιούνται προγράμματα προκατάρτισης, κατάρτισης και συνοδευτικών υπηρεσιών για μέλη και αποφοίτους θεραπευτικών προγραμμάτων. Το ΕΚΚΕΕ λειτουργεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές που θέτει το ΕΚΕΠΙΣ σχετικά με την πιστοποίηση των δομών καθώς και των στελεχών ΣΥΥ.

Κοινοτική Πρωτοβουλία EQUAL - Α.Σ. ΕΝΤΑΞΗ

'Aξονας Προτεραιότητας 1: Απασχολησιμότητα

Μέτρο 1.1: Διευκόλυνση της πρόσβασης και της επιστροφής στην αγορά εργασίας.

Τίτλος έργου «Ανάπτυξη Πολιτικών και Μέτρων για τη Βελτίωση της Ποιότητας Ζωής των ατόμων με προβλήματα που συνδέονται με την κατάχρηση παρανόμων ουσιών».

Γενική περιγραφή του έργου:

Η υλοποίηση του προτεινόμενου έργου της ΚΠ EQUAL ΑΣ ΕΝΤΑΞΗ, θα συμβάλει στην υλοποίηση των κυρίαρχων στόχων για την πλήρη απασχόληση, την ποιότητα και την παραγωγικότητα της εργασίας, καθώς και στη συνοχή της αγοράς εργασίας χωρίς αποκλεισμούς και θα προάγει την στρατηγική για την απασχόληση, όσο και τη διαδικασία της κοινωνικής ενσωμάτωσης των απεξαρτημένων και γενικότερα ατόμων με προβλήματα που συνδέονται με τη χρήση παρανόμων ουσιών. Οι δράσεις που θα υλοποιηθούν στο έργο εξασφαλίζουν μεταξύ άλλων την ενίσχυση και ανάπτυξη υπηρεσιών πληροφόρησης, στήριξης και συμβουλευτικής για την διευκόλυνση της πρόσβασης και της επιστροφής στην αγορά εργασίας.

Δράσεις που σχετίζονται με την παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής και υποστήριξης προς την Ο.Σ.:

Δράση 12: «Προώθηση στην απασχόληση των ατόμων της Ο.Σ.» και Δράση 13: «Ανάπτυξη παροχής ποιοτικών υπηρεσιών για την Ο.Σ. στην μεταθεραπευτική κοινωνική και επαγγελματική ενσωμάτωση» Πρόκειται για δύο αλληλοσυμπληρούμενες δράσεις στόχος των οποίων είναι η ανάπτυξη ποιοτικών υπηρεσιών στους φορείς απεξάρτησης, με αποκλειστική δραστηριότητα τη στήριξη και την συμβουλευτική των ατόμων της ΟΣ, που έχουν αποφοιτήσει από ένα θεραπευτικό πρόγραμμα. Η παροχή των υπηρεσιών για την μεταθεραπευτική ενσωμάτωση καθώς και την πρόληψη υποτροπής θα αναπτυχθεί σε δομές των εταίρων της Α.Σ. ΕΝΤΑΞΗ μεταξύ των οποίων στο ΚΕΘΕΑ στη Λάρισα. Η παροχή ποιοτικών υπηρεσιών θα καλύπτει διαπιστωμένες ανάγκες της ομάδας στόχου στις οποίες μεταξύ άλλων συμπεριλαμβάνεται α) η διάγνωση εκπαιδευτικών αναγκών, β) ενδιάμεση συνεργασία με φορείς επαγγελματικού προσανατολισμού για την προώθηση της απασχόλησης. Μέσα από την ανάπτυξη ποιοτικών υπηρεσιών στους φορείς απεξάρτησης, με αποκλειστική δραστηριότητα τη στήριξη και την συμβουλευτική των ατόμων της ΟΣ, που βρίσκονται σε διαδικασία απεξάρτησης ή που έχουν αποφοιτήσει από ένα θεραπευτικό πρόγραμμα και έχουν ανάγκη σε κάποια περίοδο της ζωής τους στήριξης των επαγγελματικών επιλογών τους, συμβουλευτικής σε επαγγελματικά, οικογενειακά, θέματα υγείας, νομικά και κοινωνικά θέματα θα βοηθηθούν ουσιαστικά μέσω της ορθής αντιμετώπισης από ειδικούς επιστήμονες. Τα άτομα της ομάδας στόχου υποστηρίζονται στην εξεύρεση λύσεων και το σημαντικότερο όλων α) στην διατήρηση και διασφάλιση της κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης - επανένταξης των μελών της ΟΣ, β) στην πρόληψη της υποτροπής στην χρήση ουσιών και γ) την μη ακύρωση των στόχων και προσδοκιών τους.

Γ ΚΠΣ - Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση»

'Aξονας Προτεραιότητας 2: «Προώθηση της ισότητας των ευκαιριών πρόσβασης στην αγορά εργασίας για όλους και ιδιαίτερα για εκείνους που απειλούνται με κοινωνικό αποκλεισμό»

Μέτρο 1: Υποστηρικτικές προπαρασκευαστικές καθώς και Συνοδευτικές ενέργειες προώθησης της ισότητας των ευκαιριών».

Τίτλος έργου «Ολοκληρωμένο σχέδιο επαγγελματικού και εκπαιδευτικού προσανατολισμού και συμβουλευτικής για πρώην χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών και άτομα που βρίσκονται στη διαδικασία απεξάρτησης».

Γενική περιγραφή του έργου:

Οι προτεινόμενες συνοδευτικές υποστηρικτικές υπηρεσίες έχουν ως σκοπό την ενδυνάμωση, την εμψύχωση της ωφελούμενης ομάδας μέσα από το ολοκληρωμένο πρόγραμμα συμβουλευτικής και επαγγελματικού προσανατολισμού, τη σταδιακή προετοιμασία για την ένταξή τους στην αγορά εργασίας καθώς και τη διαμόρφωση συνθηκών και όρων δημιουργίας ικανοτήτων επιχειρηματικότητας. Οι υπηρεσίες αυτές θα απευθυνθούν σε 75 συνολικά ωφελούμενους και πρόκειται να υλοποιηθούν σε επιλεγμένες δομές του ΚΕΘΕΑ στα όρια της Διοικητικής Περιφέρειας Αττικής. Οι πολλαπλοί στόχοι του προγράμματος είναι: Η προσωπική ενεργοποίηση, η δημιουργία και ανάπτυξη δεξιοτήτων - κλίσεων - στάσεων των συμμετεχόντων, με στόχο την ομαλή ενσωμάτωσή τους στην αγορά εργασίας Η εξειδικευμένη παρέμβαση σε θέματα που άπτονται των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των ωφελούμενων Η διερεύνηση των ατομικών χαρακτηριστικών, η «χαρτογράφησή» τους και η αντιστοίχηση των ικανοτήτων με τις ανάγκες καθώς και η δημιουργία θετικού ορίζοντα προσδοκιών. Η επιδίωξη για την κατάρτιση οργανωμένων σχεδίων δράσης με στόχο την ανεύρεση κατάλληλης εργασίας ή και η διατήρηση της υπάρχουσας Η επιμόρφωση των εκπαιδευομένων σε τεχνικές προσέγγισης στην πληροφορία που αφορά εργασιακά και εκπαιδευτικά θέματα αλλά και στην ίδια την αγορά εργασίας και τους χώρους εκπαίδευσης και κατάρτισης Η επιμόρφωση των εκπαιδευομένων στην αξιοποίηση του διαδικτύου ως μέσο για την αναζήτηση πληροφοριών αλλά και εργαλείο υλοποίησης δράσεων. Ο εφοδιασμός των εκπαιδευομένων με βασικές δεξιότητες για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας Η προετοιμασία των εκπαιδευομένων για την ένταξή τους σε παρεμβάσεις ενεργών πολιτικών απασχόλησης. Οι παραπάνω στόχοι πρόκειται να υλοποιηθούν μέσα από 20 συνεδρίες (ομαδικές και ατομικές) καθώς και μέσα από ενέργειες για την ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.

Δράσεις του ολοκληρωμένου προγράμματος επαγγελματικού προσανατολισμού:

ΔΡΑΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ ΕΙΔΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣ 1. Ενημέρωση Τι είναι επαγγελματικός προσανατολισμός και συμβουλευτική. Διακρίσεις προσανατολισμού και η σημασία τους Σκοποί, στόχοι των συναντήσεων - συνεδριών Σημασία της δια βίου εκπαίδευσης - κατάρτισης Χρήση της πληροφορίας και διασύνδεση με την αγορά εργασίας. 1η & 2η Ομαδική 2. Ασκήσεις προσωπικής ανάπτυξης Ασκήσεις αυτογνωσίας Ανάπτυξη αυτοπεποίθησης Ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων Αντοχή σε πίεση Προσαρμοστικότητα Θετική αντιμετώπιση των πραγμάτων Ανάπτυξη κοινωνικής συμπεριφοράς Απόκτηση ανεξαρτησίας Αποτελεσματική επικοινωνία με άλλους 3η, 4η, 5η Ομαδική 3. Συμβουλευτική Ιστορικό ωφελούμενου Προσωπική χαρτογράφηση 6η, 7η, 8η Ατομική 4. Εκτίμηση Διαμόρφωση ορίζοντα προσδοκιών 9η Ατομική 5. Τεχνικές εξεύρεσης εργασίας Σύνταξη βιογραφικού σημειώματος Τεχνικής παρουσίασης στη συνέντευξη εργασίας Αίτηση για δουλειά Προσαρμοστικότητα 10η, 11η ,12η Ομαδική 6. Εισαγωγή στην ανάπτυξη επιχειρηματικότητας - Ανάπτυξη επιχειρηματικών δεξιοτήτων Βασικά στοιχεία ανάπτυξης επιχειρηματικών πρωτοβουλιών Αναζήτηση πληροφοριών και συμβουλών Λήψη αποφάσεων Αποτελεσματική επικοινωνία Επίλυση προβλημάτων 13η , 14η Ομαδική 7 Τεχνικές προσέγγισης εκπαιδευτικών δυνατοτήτων Ανίχνευση των εκπαιδευτικών αναγκών Αναζήτηση προγραμμάτων εκπαίδευσης, κατάρτισης μέσω του διαδικτύου 15η Ομαδική 8. Ανάληψη ευθυνών Oργάνωση ατομικού σχεδίου δράσης 16η Ατομική 9. Ανάληψη ενεργειών με υποστήριξη Ανάληψη ενεργειών με την υποστήριξη του Συμβούλου 17η Ατομική 10. Παρακολούθηση - επανατροφοδότηση   18η, 19η Ατομική 11. Αξιολόγηση   20η Ατομική Στο πλαίσιο των ενεργειών ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου έχουν σχεδιαστεί δράσεις όπως: α) η ανάπτυξη και η διανομή ενημερωτικού φυλλαδίου προς εργοδότες και επιχειρήσεις καθώς και σε φορείς εκπαίδευσης και κατάρτισης, β) η διαμόρφωση και παραγωγή διδακτικού εγχειριδίου για τον επαγγελματικό προσανατολισμό και τη συμβουλευτική, γ) η δημιουργία εξειδικευμένης βιβλιογραφίας, η οποία θα συμβάλλει στην τροφοδότηση της έρευνας στο συγκεκριμένο θέμα, δ) η αξιοποίηση της συμμετοχής του ΚΕ.Θ.Ε.Α. σε εθνικά και διεθνή δίκτυα, ε) η ενεργοποίηση εθελοντών σε ενέργειες οργάνωσης εκδηλώσεων κοινωνικού χαρακτήρα για τη διασπορά των αποτελεσμάτων των δράσεων. Προβλέπεται η αξιολόγηση του προγράμματος τόσο κατά τη διάρκειά του όσο και εκ των υστέρων από εξωτερικό αξιολογητή.

Γ ΚΠΣ - Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση»

'Aξονας Προτεραιότητας 2: «Προώθηση της ισότητας των ευκαιριών πρόσβασης στην αγορά εργασίας για όλους και ιδιαίτερα για εκείνους που απειλούνται με κοινωνικό αποκλεισμό»

Μέτρο 3: Ολοκληρωμένες Παρεμβάσεις υπέρ ειδικών μειονεκτουσών ομάδων και υπέρ ανέργων σε περιοχές ή τομείς υψηλής ανεργίας»

Τίτλος έργου Σχέδιο Ολοκληρωμένων Παρεμβάσεων

Γενική περιγραφή του έργου:

Πρόκειται για ολοκληρωμένες παρεμβάσεις στο πλαίσιο των οποίων θα παρέχεται επαγγελματική και κατάρτιση καθώς και συνοδευτικές υποστηρικτικές υπηρεσίες προς τους ωφελούμενους των επτά εγκεκριμένων σχεδίων τα οποία πρόκειται να υλοποιηθούν στην περιφέρεια Αττικής στις εξής θεματικές ενότητες: ναυαγοσωστική (2 προγράμματα), εναλλακτικός τουρισμός, θεατρική παιδεία, παραγωγή ταινιών και ντοκυμαντέρ, διαχείριση αποβλήτων, εκπαίδευση πρώην χρηστών ως υποψήφιο προσωπικό θεραπείας σε θεραπευτικά προγράμματα. Σε κάθε μία από τις ολοκληρωμένες παρεμβάσεις θα συμμετέχουν 15 ωφελούμενοι της ομάδας στόχου, οι οποίοι παράλληλα με την κατάρτιση θα συμμετέχουν σε 14 συνολικά ατομικές και ομαδικές συνεδρίες στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου προγράμματος επαγγελματικού προσανατολισμού ειδικά σχεδιασμένο ώστε να ανταποκρίνεται στα ειδικά χαρακτηριστικά και να καλύπτει τις ανάγκες της ομάδας στόχου. Το πρόγραμμα είναι ευέλικτο ώστε να διαφοροποιηθεί για να καλύψει επιμέρους ανάγκες που θα προκύψουν μετά τον καθορισμό των ομάδων των ωφελουμένων αλλά και ανάγκες που θα προκύψουν από τις ατομικές συνεδρίες και κατά την εξέλιξη των διαδικασιών συμβουλευτικής.

Δράσεις που σχετίζονται με την παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής και υποστήριξης προς την Ο.Σ.:

Ενημέρωση και αποσαφήνιση του περιεχομένου των συναντήσεων Ασκήσεις προσωπικής ανάπτυξης Συμβουλευτική-ιστορικό ωφελουμένου-προσωπική χαρτογράφηση-διαμόρφωση ορίζοντα προσδοκιών Τεχνικές εξεύρεσης εργασίας Εισαγωγή στην ανάπτυξη επιχειρηματικότητας-ανάπτυξη επιχειρηματικών δεξιοτήτων Ανάληψη ευθυνών Ανάληψη ενεργειών με την υποστήριξη του συμβούλου Παρακολούθηση και επανατροφοδότηση Αξιολόγηση. Παράλληλα σχεδιάζεται η ανάπτυξη δράσεων που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου αποσκοπώντας στη δημοσιότητα και διασπορά ωφέλιμων ενεργειών και καλών πρακτικών. Οι δράσεις αυτές παρουσιάστηκαν και στο πλαίσιο της προηγούμενης παρέμβασης με αποκλειστικό αντικείμενο την παροχή Συνοδευτικών Υποστηρικτικών Υπηρεσιών.

Title: Combating ex-drug addicts' exclusion from the labour market. Study on their educational and job history and the role of vocational training.

The aim of the present study was to explore educational and vocational history of adult ex-drug addicts on completion of an indoor rehabilitation programme which was set up in Attica by the Therapeutic Centre for Dependent Individuals (KETHEA). The role of the vocational training programmes was also questioned.

34 subjects in the follow-up period of the rehabilitation programme were interviewed through a semi-structured questionnaire. The questionnaire collected information on their demographic characteristics, their educational and vocational history, their participation in vocational training programmes and their future considerations and prospects related to these. The vast majority of the sample was made ranging from 25 to 54 years of age, having completed secondary education, however with a low academic performance and low job skills. A number of the results were very promising regarding the subjects' vocational integration and educational development since the vast majority of the sample was found to hold down a stable undergoing job, in contrast to their status before the rehabilitation programme (70% jobless). However, the subjects' job status reflected their working history before participating in the therapeutic programme as well as their family's working history. A small percentage went on to further their education while the rest of them showed the same tendency in their future plans. Almost half of the sample participated in a vocational training programme, primarily of a technical nature. Most of those who underwent training programme, selected jobs which were in keeping with the skills acquired.

Research findings are also discussed in the context of the weaknesses in vocational training programmes and the difficulties in the training programme being incorporated in the frame of the therapeutic procedure.

Finally, measures with respect to the implementation of the vocational training programme, the acquisition of job skills are proposed with a view to combating their exclusion from the labour market.

Δεξιότητες των Λειτουργών Επαγγελματικής Συμβουλευτικής που εργάζονται με πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς

Δ. Σιδηροπούλου-Δημακάκου,
Α. Αργυροπούλου
Α. Τουλουμάκου
Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ανακοίνωση στο 10ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΕΛΨΕ, 1-4 Δεκεμβρίου 2005, Ιωάννινα

Η πολιτισμική διαφορετικότητα χαρακτηρίζει με αυξανόμενους ρυθμούς τις σύγχρονες κοινωνίες. Η αύξηση του αριθμού των παλιννοστούντων και των οικονομικών μεταναστών στη χώρα μας καθιστούν το μαθητικό πληθυσμό ολοένα και περισσότερο ανομοιογενή εθνικά και πολιτισμικά [Σύμφωνα με έκθεση του Ο.Η.Ε., η Ελλάδα στην πρώτη εικοσαετία του 2000 θα κατοικείται από περίπου 3,5 εκατομμύρια αλλοδαπούς, οι οποίοι θα δίνουν έναν πολυπολιτισμικό χαρακτήρα στην ελληνική κοινωνία. Επίσης, υπολογίζεται ότι για να διατηρήσει σταθερό το σημερινό εργατικό της δυναμικό έως το 2025 η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί συνολικά 153 εκατομμύρια μετανάστες. Η μετανάστευση αυτή θεωρείται ότι θα επηρεάσει θετικά τη δημογραφική κατάσταση, η οποία με τη σειρά της θα επηρεάσει ευνοϊκά την οικονομική πορεία των χωρών υποδοχής]. Για το λόγο αυτό, επιβάλλεται η ανάγκη παροχής υπηρεσιών σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού, στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο, που να διακρίνονται από έναν πολυπολιτισμικό χαρακτήρα. Προκειμένου να βοηθηθούν τα παιδιά αυτά μέσω της επαγγελματικής καθοδήγησης, απαιτείται βαθιά κατανόηση των περιορισμών που έχουν στο πλαίσιο της επαγγελματικής ανάπτυξης (Σιδηροπούλου-Δημακάκου, 2003).Οι σύμβουλοι επαγγελματικού προσανατολισμού χρειάζεται να γνωρίζουν τι σημαίνει πολιτισμική διαφορετικότητα και να αναγνωρίζουν τις ανάγκες των μελών των πολιτισμικών ομάδων.

Δυστυχώς, η γνώση μας για την επαγγελματική ανάπτυξη των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών είναι περιορισμένη. Μολονότι, ορισμένες επαγγελματικές θεωρίες λαμβάνουν υπόψη τους την επίδραση των περιβαλλοντικών παραγόντων (Lent, Brown & Hackett, 1994. Sue, Ivey & Pedersen, 1996) στην επαγγελματική πορεία των ατόμων, οι βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει κάποιο μοντέλο ειδικά ανεπτυγμένο για να ερμηνεύσει την επαγγελματική ανάπτυξη εθνικών και φυλετικών μειονοτήτων (Fitzgerald & Betz, 1994).

Μερικές συστάσεις για τα στελέχη επαγγελματικού προσανατολισμού προκειμένου να ανταποκριθούν στις ανάγκες των πελατών τους που προέρχονται από πολιτισμικές μειονότητες θα μπορούσαν να είναι οι ακόλουθες:

• Να γνωρίσουν οι σύμβουλοι τις αξίες και τις πεποιθήσεις τους και πώς αυτές επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους (Sue, Arredondo & McDavis, 1992).
• Να δημιουργήσουν μια αποτελεσματική σχέση με τον πελάτη (Sexton & Whiston, 1994. Σιδηροπούλου-Δημακάκου, 2004)
• Να κατανοήσουν το σύστημα αξιών, πεποιθήσεων και συμπεριφορών των πελατών τους και να διακρίνουν πώς η πολιτιστική κληρονομιά επηρεάζει τα πρότυπα της επαγγελματικής σταδιοδρομίας. τη λήψη αποφάσεων και τις διακρίσεις στην αγορά εργασίας (Helms & Piper, 1994).
• Να προσδιορίζουν το επίπεδο επιπολιτισμού και να γνωρίζουν σε ποιο στάδιο ανάπτυξης της μειονοτικής ταυτότητας βρίσκεται ο πελάτης (Flores & Heppner, 2002. Rojewski, 1997) [ Ο όρος επιπολιτισμός αναφέρεται στο βαθμό που οι πολιτισμικές πεποιθήσεις, αξίες και χαρακτηριστικά μιας νέας κυρίαρχης κουλτούρας έχουν υιοθετηθεί από ένα άτομο που ανήκει σε μια πολιτισμική ομάδα.]
• Να διερευνήσουν το ρόλο που παίζει η κοινωνική προκατάληψη και η φτώχεια στις πεποιθήσεις αυτοποτελεσματικότητας του πελάτη (Bandura, 1997).
• Να ενθαρρύνουν την παρατήρηση προτύπων από το κοινωνικό δίκτυο των πελατών (Bandura, 1986).
• Να ενθαρρύνουν τους πελάτες να αναζητήσουν πρόσθετη βοήθεια, εάν τα υπάρχοντα προβλήματα συνεχίσουν να υφίστανται.

Η έρευνα

Το ενδιαφέρον μας για την πολυπολιτισμικότητα έγινε ακόμη πιο έντονο, καθώς τον τελευταίο χρόνο συμμετέχουμε σε ένα πρόγραμμα Leonardo da Vinci που υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο του Warwick σε συνεργασία με πανεπιστήμια από την Δανία, Ελλάδα, Σλοβενία και Φινλανδία και έχει ως σκοπό την προώθηση της πολιτικής των ίσων ευκαιριών στον επαγγελματικό προσανατολισμό και τη συμβουλευτική. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν σύμβουλοι επαγγελματικού προσανατολισμού προκειμένου να δημιουργηθεί ένα δίκτυο που θα συνδέει την έρευνα με την πράξη και θα προωθήσει την ισότητα ευκαιριών σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Για το λόγο αυτό, θελήσαμε να δούμε ποια είναι η κατάρτιση των συμβούλων σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού στην Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα να εξετάσουμε τις απόψεις τους σχετικά με:

1. τις δεξιότητες που πρέπει να διαθέτουν, ώστε να είναι αποτελεσματικοί στην παροχή υπηρεσιών επαγγελματικής συμβουλευτικής σε μαθητές που προέρχονται από πολιτισμικές ομάδες και
2. το κατά πόσο θεωρούν ότι διαθέτουν αυτές τις δεξιότητες ή πρέπει να σχεδιασθούν ειδικά προγράμματα για την κατάρτισή τους.

Ο χαρακτήρας της έρευνας αυτής είναι πιλοτικός. Ρωτήθηκαν 36 σύμβουλοι σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού (22 γυναίκες και 14 άνδρες) από Κέντρα Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού και από σχολεία της χώρας. Το αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο που χορηγήθηκε κατασκευάστηκε ειδικά για τις ανάγκες της έρευνας και περιείχε τις ίδιες ερωτήσεις σε δύο επίπεδα:

1. «Διαθέτω τη συγκεκριμένη δεξιότητα»
2. «Χρειάζομαι κατάρτιση για τη συγκεκριμένη δεξιότητα»

Για κάθε ένα από τα παραπάνω δύο επίπεδα κατασκευάστηκαν 44 ερωτήσεις (88 ερωτήσεις συνολικά), οι οποίες ήταν κλειστές διαβαθμιστικές σε τετράβαθμη κλίμακα και πολλαπλής επιλογής [1= καθόλου, 2=λίγο, 3=αρκετά, 4=πολύ]

Οι ερωτήσεις κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις ομάδες δεξιοτήτων επαγγελματικής πολυπολυτισμικής συμβουλευτικής, που αφορούν:

1. την επικοινωνία του συμβούλου με πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς,
2. τη γνώση και την ικανότητα του συμβούλου στην επαγγελματική ανάπτυξη των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών
3. την ανάπτυξη στρατηγικών για τη μετάβαση των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών στην αγορά εργασίας.

Για τη διερεύνηση της αξιοπιστίας του εργαλείου υπολογίστηκε ο δείκτης εσωτερικής αξιοπιστίας Cronbach α για κάθε ένα από τα δύο επίπεδα, και συνολικά. [Ο δείκτης κρίθηκε ιδιαίτερα ικανοποιητικός. Ο αριθμός των συμμετεχόντων (Ν) δεν αποτελεί περιορισμό για τον υπολογισμό του εν λόγω δείκτη].

Αποτελέσματα

Στην παρούσα φάση θα παρουσιαστούν οι διαβαθμίσεις των απαντήσεων που έδωσαν οι σύμβουλοι στις ερωτήσεις που τους τέθηκαν αναφορικά με το βαθμό στον οποίο διαθέτουν ή πρέπει να καταρτιστούν, σε κάθε μία από τις δεξιότητες, που τους παρουσιάστηκαν. Για κάθε μια από τις ερωτήσεις που αφορούσαν το επίπεδο «Έχω τη δεξιότητα» και το επίπεδο «Χρειάζομαι κατάρτιση στη δεξιότητα» χρησιμοποιήθηκε το κριτήριο Student’s t για εξαρτημένα δείγματα.

Δεξιότητες όσον αφορά στην επικοινωνία του συμβούλου με πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς

Στατιστικώς σημαντικές διαφορές εντοπίζονται στις ακόλουθες ερωτήσεις:

(1.2) «Εκδηλώνω θετική διάθεση στην ανάπτυξη της σταδιοδρομίας των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών»
(1.6) «Διαθέτω κοινωνική και διαπολιτισμική ευαισθησία»
(1.7) «Έχω τη δεξιότητα να σχεδιάζω τη δια βίου διαδικασία ανάπτυξης της σταδιοδρομίας όταν χρειάζεται να εργαστώ με διαφορετικούς πληθυσμούς»
(1.12) «Γνωρίζω πώς να χειριστώ απρόοπτες καταστάσεις όταν εργάζομαι με πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς»
(1.14) «Έχω γνώση της νομοθεσίας που σχετίζεται με την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την εργασία των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών»

Στις συγκρίσεις των μέσων όρων ως προς τα δύο επίπεδα οι σύμβουλοι θεωρούν ότι

1. (1.2) «Εκδηλώνουν θετική διάθεση στην ανάπτυξη της σταδιοδρομίας των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών»
2. (1.6) «Διαθέτουν κοινωνική και διαπολιτισμική ευαισθησία» και
3. (1.14) «Έχουν γνώση της νομοθεσίας που σχετίζεται με την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την εργασία των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών», ενώ αποδέχονται ότι χρειάζονται κατάρτιση όταν εργάζονται με πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς,
   (1.7) στο σχεδιασμό της δια βίου διαδικασίας όσον αφορά στην ανάπτυξη της σταδιοδρομίας και
   (1.12) στη γνώση για το πώς να χειριστούν απρόοπτες καταστάσεις

   Δεξιότητες όσον αφορά στη γνώση και στην ικανότητα του συμβούλου για την επαγγελματική ανάπτυξη των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών

   Στην ενότητα αυτή παρατηρήθηκαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές στις ακόλουθες δεξιότητες:

   (2.1)«Γνωρίζω τα ζητήματα ανάπτυξης σταδιοδρομίας και επαγγελματικής συμπεριφοράς των πολιτισμικά διαφορετικών μαθητών»
   (2.6)«Μπορώ να κατανοώ το επίπεδο αυτογνωσίας των πολιτισμικά διαφορετικών μαθητών»
   (2.10)«Γνωρίζω τα μοντέλα λήψης απόφασης και μετάβασης που απαιτούνται στην επαγγελματική προετοιμασία των πολιτισμικά διαφορετικών μαθητών»
   Ωστόσο, η συστηματική διαφοροποίηση στα παραπάνω θέματα ανέδειξε υψηλότερη βαθμολογία στο επίπεδο «Χρειάζομαι κατάρτιση στη δεξιότητα» σε σχέση με το επίπεδο «Έχω τη δεξιότητα» Δεξιότητες όσον αφορά στην ανάπτυξη στρατηγικών για τη μετάβαση των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών στην αγορά εργασίας

   Εδώ, σημειώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στις παρακάτω δεξιότητες (3.1)«Βοηθώ τους εκπαιδευτικούς να βελτιώσουν τις μεθόδους διδασκαλίας τους όταν εργάζονται με πολιτισμικά διαφορετικούς μαθητές»
   (3.6)«Διαθέτω τις δεξιότητες να χρησιμοποιώ μέσα ανάπτυξης σταδιοδρομίας σχεδιασμένα να ανταποκρίνονται στις ανάγκες συγκεκριμένων ομάδων (μετανάστες, ομάδες άλλης εθνικότητας)»
   (3.7)«Βοηθώ τους πολιτισμικά διαφορετικούς πελάτες στην πρόληψη προσωπικών προβλημάτων»
   (3.11)«Διαχειρίζομαι (σχεδιασμός, εφαρμογή, επίβλεψη) προγράμματα και παρεμβάσεις πολιτισμικά διαφορετικών πελατών»
   (3.12)«Συνεργάζομαι με την τοπική κοινωνία για την ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση επιχειρησιακών σχεδίων προς επίτευξη οικονομικών, κοινωνικών, εκπαιδευτικών και εργασιακών στόχων πολιτισμικά διαφορετικών πελατών»
   (3.13)«Εκπαιδεύω πολιτισμικά διαφορετικούς πελάτες σε τεχνικές εύρεσης εργασίας»
   (3.14)«Παρουσιάζω ευκαιρίες απασχόλησης στους πολιτισμικά διαφορετικούς πελάτες και διευκολύνω τις κατάλληλες επαγγελματικές επιλογές τους»

   Κι εδώ όμως, στις συγκρίσεις των μέσων όρων σημειώθηκε υψηλότερη βαθμολογία στο επίπεδο «Χρειάζομαι κατάρτιση στη δεξιότητα» σε σχέση με το επίπεδο «Έχω τη δεξιότητα»

   Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν, ότι οι σύμβουλοι σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού, όταν εργάζονται με πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς, προκειμένου να είναι αποτελεσματικοί, δεν αρκεί μόνο να είναι καλοί σύμβουλοι, αλλά χρειάζονται περαιτέρω εκπαίδευση και κατάρτιση σε δεξιότητες που αφορούν:

   • ζητήματα ανάπτυξης σταδιοδρομίας
   • διαχείριση απρόοπτων καταστάσεων και πρόληψη προσωπικών προβλημάτων
   • μοντέλα λήψης αποφάσεων
   • χρήση ψυχομετρικών εργαλείων
   • τεχνικές εύρεσης εργασίας
   • συνεργασία με το σχολείο και την τοπική κοινωνία
   • σχεδιασμό και διαχείριση προγραμμάτων

   Eνα πρόγραμμα κατάρτισης με βάση αυτές τις ανάγκες θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

   • Θεωρητική και πρακτική δουλειά που αφορά την επαγγελματική ανάπτυξη πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών
   • Άσκηση συμβουλευτικής με πολιτισμικά διαφορετικούς πελάτες
   • Γνώση στη χρήση και στις τεχνικές πλευρές των ψυχομετρικών μέσων
   • Εξοικείωση με την αρθρογραφία τη σχετική με την επαγγελματική ανάπτυξη των πολιτισμικά διαφορετικών πληθυσμών
   • Εκμάθηση στην επεξεργασία της επαγγελματικής πληροφόρησης και προσαρμογή των πληροφοριών στις ανάγκες των πολιτισμικά διαφορετικών ατόμων
   • Αξιολόγηση των ενεργειών του προγράμματος (Kiselica & Ramsey 2001).

   Βιβλιογραφία

   Bandura, A. (1986).Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. New Jersey: Englewood Cliffs Prentice-Hall Inc.
   Bandura, A. (1997). Self-Efficacy Theory. The exercise of control. New York: W.H. Freeman & Company.
   Flores, L. Y., & Heppner, M. J. (2002). Multicultural Career Counseling: Ten Essentials for Training. Journal of Career Development, 28, 181-202
   Helms, J. E., & Piper, R. E. (1994). Implications of racial identity theory for vocational psychology. Journal of Vocational Behavior, 44, 24-36.
   Kiselica, M. S., & Ramsey, M. (2001). Multicultural Counselor Education. In D. C. Locke., J. E. Myers., & E. L. Herr (Eds.), The Handbook of Counseling (pp. 433-451). Thousand Oaks, CA: Sage.
   Lent, R. W., Brown, S. D. & Hackett, G. (1994). Toward a unifying cognitive theory of career and academic interest, choice and performance. Journal of Vocational Behavior, 45, 79-122.
   Sexton, T. C., & Whiston, S. C. (1994). The status of the counseling relationship: An empirical review, theoretical implications, and research directions. The Counseling Psychologist, 23, 102-21.
   Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Δ. (2003). Επαγγελματική συμβουλευτική και πολιτισμική διαφορετικότητα. Ψυχολογία, 10 (2& 3), 399- 413.
   Sue, D. W., Arredondo, P., & McDavis, R. J. (1992). Multicultural competencies/standards: A call to profession. Journal of Counseling and Development, 70 (4), 477- 486.